TÜRK İDARE HUKUKU SİTESİ  [www.idare.gen.tr]

 

Kemal Gözler, İdare Hukuku, Bursa, Ekin Kitabevi Yayınları, 2003,  Cilt II'den alınmıştır.

 

 

 

Bölüm 17
Kolluk

 

 

Kemal gözler

 

I. Kamu Düzeni Kavramı.................................................................................................... 418

A. Klasik Anlayış: “Geleneksel Üçlü”.............................................................................. 418

1. Kamu Güvenliği........................................................................................................ 419

2. Kamu Huzuru........................................................................................................... 419

3. Kamu Sağlığı............................................................................................................. 419

B. Modern Anlayış............................................................................................................ 419

1. Genel Ahlâk Unsuru................................................................................................. 419

2. Kamusal Estetik....................................................................................................... 420

3. İnsan Onuru.............................................................................................................. 421

4. Bireylerin Kendilerine Karşı Korunması .................................................................. 422

C. Türkiye’de Kamu Düzeni Kavramı.............................................................................. 422

II. İdarî Kolluk - Adlî Kolluk Ayrımı................................................................................. 423

A. Ayrımın Kriteri............................................................................................................. 424

1. Önleme-Bastırma...................................................................................................... 424

Önleme Bastırma Kriterinin Yetersizliği................................................................. 425

2. Fransa’da 1951 Tarihli Baud ve Dame Noulek Kararlarında Geliştirilen Kriter: “Belirli Bir Suçla İlgili Olma”  425

3. Mevzuatımızdaki Ayrım.......................................................................................... 427

B. Ayrımın Sonuçları......................................................................................................... 428

C. Ayrım Konusundaki Güçlükler..................................................................................... 430

1. Organik Karışma....................................................................................................... 430

2. Fonksiyonel Karışma............................................................................................... 431

III. İdarî Kolluğun Özellikleri........................................................................................... 434

1. Tek-Taraflılık................................................................................................................. 434

2. Devredilemezlik............................................................................................................. 435

3. Mecburilik (Bağlı Yetki)................................................................................................ 436

4. Kamu Gücüne Dayanma................................................................................................ 436

5. Hak Yaratıcı Olmama ve Geri Alınabilme...................................................................... 436

6. Sorumluluk İçin Ağır Kusur Şartı.................................................................................. 436

IV. Genel İdarî Kolluk - Özel İdarî Kolluk Ayrımı......................................................... 437

A. Tanımlar........................................................................................................................ 437

B. Ayrımın Kriteri............................................................................................................. 438

1. Aslî Farklılık (Ayrımın Kriteri)................................................................................ 438

2. Tali Farklılıklar......................................................................................................... 439

a) Amaç Farklılığı.................................................................................................... 439

b) Yetkili Makam Farklılığı..................................................................................... 439

c) Usûl Farklılığı...................................................................................................... 440

C. Ayrımın Gereği............................................................................................................. 441

1. Özel Koruma İhtiyacı ............................................................................................... 441

2. Daha Ağır Müeyyide İhtiyacı .................................................................................. 441

D. Ayrımın Sonuçları......................................................................................................... 442

1. Hakimin Denetiminin Kapsamı Bakımından............................................................ 442

2. Müeyyide Bakımından ............................................................................................ 442

E. Türkiye’de Genel İdarî Kolluk ve Özel İdarî Kolluk Ayrımı........................................ 442

1. Genel İdarî Kolluk.................................................................................................... 443

a) Merkezî İdare Kolluğu (Devlet Kolluğu )............................................................ 443

b) Mahallî İdare Kollukları ..................................................................................... 444

2. Özel İdarî Kolluk...................................................................................................... 446

V. Kolluk Makam, Amir ve Personeli................................................................................ 447

Kolluk Makamı-Kolluk Amiri-Kolluk Personeli Ayrımı............................................. 447

Fransa’da Kolluk Makamları ve Personeli ................................................................... 447

Türkiye’de Kolluk Makamları, Amirleri ve Personeli.................................................. 449

A. Genel İdarî Kolluk Makam, Amir ve Personeli............................................................ 449

1. Merkezî İdare Kolluk Makam, Amir ve Personeli................................................... 449

a) Merkezî İdare Kolluk Makamları....................................................................... 449

aa) Bakanlar Kurulu...450;    bb) İçişleri Bakanı... 450;   cc) Valiler.................. 450

dd) Kaymakamlar... 451;    ee) Bucak Müdürleri.............................................. 452

b) Merkezî İdare Kolluk Amirleri........................................................................... 452

aa) İçişleri Bakanı... 452;    bb) Valiler... 453;  cc) Kaymakamlar...................... 453

dd) Bucak Müdürleri......................................................................................... 454

c) Merkezî İdare Kolluk Personeli.......................................................................... 454

Polis ile Jandarma Arasındaki Görev Ayrımı.................................................... 455

aa) Polis............................................................................................................. 455

bb) Jandarma...................................................................................................... 456

Teşkilât... 457;    Personel... 457;    Çift Yönü... 457;  Görevleri................. 457

Jandarmanın İçişleri Bakanlığına ve Mülkî İdare Amirlerine Bağlılığı ........... 458

cc) Çarşı ve Mahalle Bekçileri........................................................................... 460

dd) Muhtarlar.................................................................................................... 460

ee) Özel Güvenlik Teşkilâtı Personeli............................................................... 461

ff) Genel İdarî Kolluk Personelinin Yetmemesi Durumunda Silahlı Kuvvetler...... 464

2. Mahallî İdare Kolluk Makam, Amir ve Personeli.................................................... 465

a) İl Özel İdaresi Kolluğu........................................................................................ 465

aa) Kolluk Makamı: İl Genel Meclisi ve İl Daimî Encümeni ve Bazen
İl Genel Meclisi + Vali................................................................................. 466

bb) Kolluk Amiri: Vali ....................................................................................... 467

cc) Kolluk Personeli ........................................................................................... 467

b) Belediye Kolluğu................................................................................................ 467

aa) Kolluk Personeli: Belediye Zabıtası............................................................. 467

bb) Kolluk Amiri: Belediye Başkanı.................................................................. 468

cc) Kolluk Makamı: Belediye Meclisi ve Encümeni.......................................... 468

c) Köy Kolluğu....................................................................................................... 469

aa) Kolluk Personeli: Köy Korucusu................................................................. 470

bb) Kolluk Amiri: Muhtar................................................................................. 470

cc) Kolluk Makamı: Muhtar.............................................................................. 470

B. Özel İdarî Kolluk Makam, Amir ve Personeli.............................................................. 471

1. Orman Kolluğu ......................................................................................................... 471

2. Gümrük Kolluğu ....................................................................................................... 472

3. Tarım Kolluğu.......................................................................................................... 472

4. Kara Av Kolluğu ...................................................................................................... 472

5. Su Av Kolluğu .......................................................................................................... 473

6. Hayvan Kolluğu ....................................................................................................... 473

7. Çevre Kolluğu........................................................................................................... 473

VI. Kolluk Yetkilerinin Çatışması ve Yarışması............................................................. 474

A. Merkezî İdare Kolluk Makamları Arasında Çatışma ve Yarışma................................. 474

1. Kural Olarak Alt Kolluk Makamı, Üst Kolluk Makamının İşlemine Aykırı İşlem Yapamaz             475

2. Ancak Alt Kolluk Makamı, Üst Kolluk Makamının İşlemine Nazaran Daha Sınırlandırıcı Kolluk İşlemi Yapabilir         475

B. Merkezî İdare Kolluğu ile Mahallî İdare Kolluklarının Çatışması ve Yarışması........... 476

1. Kural Olarak Mahallî İdare Kolluğu, Merkezî İdare Kolluğuna Aykırı İşlem Yapamaz 476

2. Ancak Mahallî İdare Kolluğu, Merkezî İdare Kolluğunun İşlemine Nazaran
Daha Sınırlandırıcı Kolluk İşlemi Yapabilir............................................................. 476

C. Mahallî İdare Kolluklarının Kendi İçinde Çatışması ve Yarışması................................ 478

D. Genel Kolluk Yetkileri ile Özel Kolluk Yetkilerinin Çatışması ve Yarışması............... 479

1. Özel Kolluk Yetkisi Genel Kolluk Yetkisini Saf Dışı Bırakır.................................. 479

2. Bazı Durumlarda Özel Kolluk Yetkisi Yanında Genel Kolluk Yetkisi de Kullanılabilir 480

3. Genel Kolluk, Bazı Durumlarda Özel Kolluğun Yerine Geçebilir............................ 481

4. Bazen Bir Makam Aynı Zamanda Genel Kolluk ve Özel Kolluk Yetkilerine
Sahip Olabilir........................................................................................................... 482

E. Özel Kolluk Yetkilerinin Kendi Arasında Çatışması ve Yarışması............................... 483

 

VII. Kolluk Usûlleri............................................................................................................. 483

A. Serbestlik Usûlü (Düzeltici Sistem).............................................................................. 484

B. İzin Usûlü (Önleyici Sistem)........................................................................................ 484

C. Bildirim Usûlü............................................................................................................... 487

VIII. Kolluk Tedbirleri (Kolluk Eylem ve İşlemleri)....................................................... 487

Kolluk Tedbiri-Müeyyide Farkı ........................................................................................ 488

Kolluk Tedbiri Alma Zorunluluğu ..................................................................................... 488

Kolluk Tedbiri Çeşitleri ..................................................................................................... 490

A. Düzenleyici Kolluk İşlemleri........................................................................................ 491

1. Merkezî İdare Kolluk Makamlarının Düzenleyici Kolluk İşlemleri......................... 491

2. Mahallî İdare Kolluk Makamlarının Düzenleyici Kolluk İşlemleri.......................... 493

3. Özel Kolluk Makamlarının Düzenleyici Kolluk İşlemleri........................................ 494

Düzenleyici Kolluk İşlemlerinin Zaman Bakımından Uygulanması............................. 495

B. Bireysel Kolluk İşlemleri.............................................................................................. 496

Kanuna ve Düzenleyici İşleme Dayanma Zorunluluğu ................................................ 496

Bireysel Kolluk İşlemleri Çeşitleri ............................................................................... 496

1. Emir veya İhtar................................................................................................... 497

2. Yasaklama (Faaliyetten Men Etme) Kararları..................................................... 498

3. Erteleme Kararı................................................................................................... 499

4. Kapatma Kararı................................................................................................... 499

5. İzin Verme veya Vermeme Kararları................................................................... 499

6. Alındı Belgesi Verme........................................................................................... 499

C. Kolluk Eylemleri........................................................................................................... 500

IX. Kolluk Eylem ve İşlemlerinin Hukuka Uygunluğunun Şartları (Kolluk
Yetkisinin Sınırları)....................................................................................................... 501

A. Kolluk Eylem ve İşlemi Kanuna Dayanmalıdır............................................................ 502

B. Kolluk Eylem ve İşlemi, Anayasanın İlgili Maddesinde Öngörülen Sebeplere Dayanmalıdır   504

C. Kolluk Eylem ve İşlemi, Anayasanın Sözüne ve Ruhuna Uygun Olmalıdır................. 507

1. Anayasanın Sözüne Uygunluk................................................................................. 507

2. Anayasanın Ruhuna Uygunluk................................................................................ 508

D. Kolluk Eylem ve İşlemi, Temel Hak ve Hürriyetlerin Özlerine Dokunmamalıdır........ 508

E. Kolluk Eylem ve İşlemi “Demokratik Toplum Düzeninin Gerekleri”ne Aykırı Olmamalıdır  510

F. Kolluk Eylem ve İşlemi “Lâik Cumhuriyetin Gerekleri”ne Aykırı Olmamalıdır.......... 510

G. Kolluk Eylem ve İşlemi “Ölçülülük İlkesi”ne Aykırı Olmamalıdır.............................. 511

1. Elverişlilik İlkesi....................................................................................................... 511

2. Gereklilik İlkesi ........................................................................................................ 512

3. Oranlılık İlkesi .......................................................................................................... 512

Ölçülülük Değerlendirmesinde “Yer” ve “Zaman” Unsurları ....................................... 513

Ölçülülük Denetiminin Yerindelik Denetimine  Dönüşme Tehlikesi............................. 514

Fransa’da Ölçülülük İlkesi............................................................................................ 515

H. Kolluk Eylem ve İşlemi Öngörüldüğü Amaç Dışında Kullanılmamalıdır...................... 517

Ek: Kolluk İşleminin Hukuka Uygunluğu İçin, İşlemin Konusu Olan Fiilin Suç
Teşkil Etmesi Şart Değildir...................................................................................... 518

X. Kolluk Yetkisinin Genişlemesi (Olağanüstü Yönetim Usûllerinde Kolluk
Yetkisinin Sınırları)....................................................................................................... 520

A. Olağanüstü Yönetim Usûlleri........................................................................................ 522

1. Olağanüstü Hâl......................................................................................................... 522

Sebepleri.................................................................................................................. 522

Olağanüstü Hâlin İlânı ............................................................................................. 523

Olağanüstü Hâl Kolluk Makamları ......................................................................... 524

Olağanüstü Hâlin Sona Ermesi ................................................................................ 524

Olağanüstü Hâl İlânının Sonuçları........................................................................... 525

a) Kolluk Makamları, Vatandaşlar İçin Para, Mal ve Çalışma Yükümlüğü Şeklinde Kolluk Tedbirleri Alınabilir        525

b) Kolluk Makamları, Temel Hak ve Hürriyetlerin Kullanılmasını Kısmen
veya Tamamen Durduran Kolluk Tedbirleri
Alabilirler............................... 526

c) Olağanüstü Hâl Kanun Hükmünde Kararnamesi Çıkarılabilir ....................... 526

2. Sıkıyönetim.............................................................................................................. 527

Sebepleri.................................................................................................................. 527

Sıkıyönetim İlânı ..................................................................................................... 527

Sıkıyönetim İlânının Sonuçları ................................................................................ 529

a) Kolluk Makamları Temel Hak ve Hürriyetlerin Kullanılması Kısmen
veya Tamamen Durdurabilir
........................................................................ 529

b) Sıkıyönetim Kanun Hükmünde Kararnamesiyle Kolluk Tedbirleri Öngörülebilir     530

c) Kolluk Yetkileri, Askerî Makamlara Geçer................................................... 530

B. Olağanüstü Yönetim Usûllerinde Kolluk Yetkilerinin Sınırları..................................... 530

1. Kolluk Tedbiri, Savaş, Seferberlik, Sıkıyönetim veya Olağanüstü Hallerden
Birinin Mevcut Olduğu Durumda Alınmalıdır........................................................ 531

2. Kolluk Tedbiri Milletlerarası Hukuktan Doğan Yükümlülükleri İhlâl Etmemelidir... 532

3. Kolluk Tedbiri, Ölçülülük İlkesine Uygun Olmalıdır............................................... 533

4. Kolluk Tedbiri Anayasanın 15’inci Maddenin İkinci Fıkrasında Sayılan Hak ve İlkelerden Oluşan Çekirdek Alana  Dokunmamalıdır            533

C. Olağanüstü Yönetim Usûllerinde Yargısal Denetim...................................................... 534

1. Olağanüstü Hâl veya Sıkıyönetim İlânı İşlemleri Üzerindeki Yargısal Denetim...... 535

a) Olağanüstü Hâl veya Sıkıyönetim İlânına İlişkin Bakanlar Kurulu Kararı
Üzerindeki Yargısal Denetim
............................................................................. 535

b) Olağanüstü Hâl veya Sıkıyönetim İlânına İlişkin Bakanlar Kurulu Kararının TBMM Tarafından Onaylanması Kararı Üzerinde Yargısal Denetim.............................................................................................................. 536

2. Olağanüstü Hâl veya Sıkıyönetim Makamlarının İşlemleri Üzerindeki Yargısal Denetim   538

XI. Kolluk Eylem ve İşlemlerinden Dolayı İdarenin Sorumluluğu.............................. 539

A. Kusurlu Sorumluluk...................................................................................................... 540

1. Ağır Kusur................................................................................................................ 540

2. Basit Kusur .............................................................................................................. 541

B. Kusursuz Sorumluluk................................................................................................... 541

1. Risk İlkesi ................................................................................................................. 542

2. Kamu Külfetleri Karşısında Eşitliğin Bozulması İlkesi ............................................ 542

XII. Kolluğun Zor Kullanma Yetkisi (Kolluk Tedbirlerinin Cebrî İcrası).................. 543

Türkiye’de Cebrî İcrayı Öngören Mevzuat ....................................................................... 544

Silah Kullanma.............................................................................................................. 546

Acil Durumlar ............................................................................................................... 546

Kolluğun Hukuka Aykırı Olarak Cebir Kullanmasının Müeyyidesi............................ 546

XIII. Kolluk Tedbirlerinin Müeyyideleri.......................................................................... 547

A. Cezaî Müeyyideler....................................................................................................... 547

B. İdarî Müeyyideler......................................................................................................... 549

İdarî-Cezaî Müeyyide Karşılaştırması ......................................................................... 549

Kolluk İle İlgili Ek Bibliyografya............................................................................................ 550

 

 

 

Açıklama için şu kitaplara bakınız:

Kemal Gözler, İdare Hukuku,
Bursa, Ekin Kitabevi Yayınları,
2003,  2 Cilt (2834 sayfa)
[Tanıtım ve Bazı Bölümler]
Kemal Gözler, İdare Hukuku
Dersleri,
Bursa, Ekin Kitabevi
Yayınları, 2005,  XVI+672 s.
[Tanıtım ve Bazı Bölümler]
Kemal Gözler, İdare Hukukuna
Giriş,
Bursa, Ekin Kitabevi
Yayınları, 2005,  XVI+304 s.
 [Tanıtım ve Bazı Bölümler]

 


Editör: Kemal Gözler

E-Mail: kgozler@hotmail.com

Ana Sayfa: www.idare.gen.tr